شرح و تفسير ( و هل خلقتم إلّا في حثالة ) در زمانى شما را يافتم كه خيرى در آن نيست . كسى كه همراه حق باشد ، خوار و بيگانه است و آن‌كه به كارهاى پوچ مىپردازد ، نزديك و گرامى به شمار مىرود . ( لا تلتقي إلّا بذمّهم الشّفتان استصغارا لقدرهم و ذهابا عن ذكرهم ) آنها فساد و بيداد مىكنند و شما بىتوجهيد و حتى با سخنى هم پاسخ آنها را نمىدهيد و هيچ واكنشى در مقابل آنها از خود نشان نمىدهيد . ( أ فبهذا تريدون أن تجاوروا اللّه في دار قدسه و تكونوا أعزّ أوليائه عنده هيهات لا يخدع اللّه عن جنّته و لا تنال مرضاته إلّا بطاعته ) نيك‌بختى در جوار خداوند به گونه‌اى است كه نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده و نه به قلب بشرى راه يافته است . « 1 » خداوند گوينده اين سخن است : « آيا پنداشتيد كه داخل بهشت مىشويد ، بىآن‌كه خداوند جهادگران و شكيبايان شما را معلوم بدارد . » « 2 » يعنى كسانى كه بر رنج و سختى مبارزه ، بردبارند . ( هيهات لا يخدع اللّه عن جنّته و لا تنال مرضاته إلّا بطاعته ) بهاى بهشت اندازه دارد و چانه‌زنى و ميانجىگرى در آن راه ندارد : « در حقيقت خدا از مؤمنان جان و مالشان را به [ بهاى ] اين‌كه بهشت براى آنان باشد خريده است ؛ همان كسانى كه در راه خدا مىجنگند و مىكشند و كشته مىشوند [ اين ] به عنوان

--> ( 1 ) . نك : صحيح بخارى : 4 / 86 ؛ صحيح مسلم : 1 / 121 ؛ مسند احمد : 2 / 307 ؛ سنن ابن ماجه : 2 / 1447 ؛ سنن دارمى : 2 / 332 ؛ الغارات : 2 / 855 ؛ وسائل الشيعه : 10 / 478 ح 10 ؛ تهذيب الاحكام : 6 / 22 ؛ ثواب الاعمال : 56 ؛ نيل الاوطار : 2 / 155 ؛ المحلى : 12 / 1 . ( 2 ) . أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ آل عمران / 3 : 142 .